ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN DÂN CHỦ CƠ SỞ CHUYỂN SANG KHÔNG GIAN SỐ

Ngày 20/7/2026, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị số 09-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới. Khẳng định mạnh mẽ quan điểm “Dân là gốc”, Chỉ thị mang tính bước ngoặt này thay thế hoàn toàn Chỉ thị số 30-CT/TW ban hành từ năm 1998, tạo lập khung pháp lý đột phá để xây dựng không gian dân chủ số quốc gia.

(Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp tại xã Xuân Hòa)

Chỉ thị khẳng định xuyên suốt tiến trình cách mạng, đặc biệt là từ khi đổi mới, Đảng và Nhà nước luôn quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”, xác định Nhân dân là chủ thể và là trung tâm của sự nghiệp đổi mới, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Việc phát huy dân chủ ở cơ sở thời gian qua đã đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy, nâng cao hiệu lực điều hành của chính quyền, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời huy động mạnh mẽ các nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

 (Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp tại xã Xuân Hòa)

Mọi chính sách phải xuất phát từ lợi ích của Nhân dân

Bộ Chính trị yêu cầu toàn Đảng và hệ thống chính trị phải thống nhất quan điểm thực hành triệt để phương châm “Dân là gốc”, coi dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đất nước. Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở phải đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự quản lý của Nhà nước; đồng thời phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng được giao nhiệm vụ. Dân chủ ở cơ sở phải gắn kết chặt chẽ với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; vận hành hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp và phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

 (Hình ảnh hội nghị công bố quyết định tổ chức đảng tại xã Xuân Hòa)

Chỉ thị đặc biệt nhấn mạnh mọi chủ trương, chính sách ban hành đều phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng đời sống cũng như hạnh phúc của người dân. Theo đó, việc mở rộng dân chủ phải được vận hành trên nguyên tắc gắn kết chặt chẽ giữa dân chủ, kỷ cương với pháp quyền; bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi và trách nhiệm, tăng cường đối thoại xã hội, đồng thời tôn trọng sự khác biệt trong khuôn khổ quy định của pháp luật. Song song đó, các cơ quan chức năng phải chủ động, kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng dân chủ nhằm gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ hoặc thực hiện các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước.

 (Bí thư Đảng ủy xã Xuân Hòa phát biểu tại Hội nghị công bố Quyết định về tổ chức đảng và công tác cán bộ)

Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm

Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và người đứng đầu cơ quan, đơn vị xác định thực hiện dân chủ ở cơ sở là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, quan trọng.

Các cấp ủy cần bổ sung nội dung thực hiện dân chủ ở cơ sở vào nghị quyết, chương trình và kế hoạch công tác, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân.

Chỉ thị yêu cầu nghiên cứu đưa kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở thành tiêu chí đánh giá, xếp loại hằng năm đối với tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị, địa phương, doanh nghiệp và cán bộ, đảng viên.

Cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm dân chủ hoặc tình trạng lợi dụng dân chủ gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ, ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự và an toàn xã hội.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về dân chủ ở cơ sở; cụ thể hóa phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” thành các quy trình, quy định cụ thể.

Các cơ quan phải chủ động cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin chính thống về những vấn đề nhân dân quan tâm; tăng cường phản hồi hai chiều, đối thoại trực tiếp và trực tuyến giữa cấp ủy, chính quyền với người dân, doanh nghiệp.

Kiến nghị, đề xuất của người dân phải được tiếp thu, trả lời, giải quyết và giải trình công khai, minh bạch, đúng thời hạn, đúng thẩm quyền.

Đối với những vụ việc bức xúc, nổi cộm, dư luận xã hội quan tâm, các cơ quan chức năng phải giải quyết kịp thời, không để hình thành điểm nóng hoặc phát sinh khiếu nại, tố cáo vượt cấp, kéo dài.

Nghiên cứu tiêu chí “3 công khai - 3 giám sát”

Một trong những nội dung đáng chú ý của Chỉ thị số 09 là yêu cầu đổi mới phương thức thực hiện dân chủ ở cơ sở để thích ứng với không gian số và dữ liệu mở.

Bộ Chính trị yêu cầu nghiên cứu ban hành Bộ tiêu chí “3 công khai - 3 giám sát”.

Trong đó, “3 công khai” gồm công khai mục tiêu, nguồn lực và tiến độ; “3 giám sát” gồm giám sát của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và báo chí.

Trước mắt, bộ tiêu chí này được định hướng ưu tiên áp dụng đối với các chương trình an sinh xã hội, bảo đảm có thời hạn, chuẩn đầu ra, chỉ số tác động; đồng thời định kỳ đánh giá công khai và lấy ý kiến của người thụ hưởng.

Chỉ thị yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, công khai, minh bạch và số hóa các văn bản liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích chính đáng của người dân, nhất là trong các lĩnh vực quy hoạch, đất đai, xây dựng, thuế và thủ tục hành chính.

Các cơ quan có trách nhiệm nghiên cứu hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số, dữ liệu mở và các kênh tương tác trực tuyến; từng bước xây dựng không gian dân chủ số quốc gia.

Thông qua các nền tảng dữ liệu và quy trình số, người dân có thể tham gia góp ý, hiến kế, giám sát, phản biện và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước một cách công khai, minh bạch.

Việc này phải đi kèm với các nguyên tắc bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, tránh để các nền tảng bị lợi dụng hoặc tạo tâm lý e ngại cho người dân khi tham gia góp ý, phản biện.

Bí thư cấp ủy trực tiếp lãnh đạo

Về tổ chức bộ máy, Bộ Chính trị yêu cầu kết thúc hoạt động của ban chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ các cấp.

Cấp ủy và bí thư cấp ủy các cấp trực tiếp lãnh đạo, phân công chỉ đạo và chịu trách nhiệm về việc thực hiện dân chủ ở cơ sở tại địa phương, cơ quan, đơn vị.

Chỉ thị cũng yêu cầu hoàn thiện mô hình, cơ chế hoạt động của ban thanh tra nhân dân, ban giám sát đầu tư của cộng đồng; xây dựng các mô hình “tự quản - tự chủ - tự giám sát” trong cộng đồng dân cư.

Đội ngũ cán bộ, công chức phải được tăng cường tập huấn về kiến thức, kỹ năng thực hành dân chủ. Mức độ tin tưởng, sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp được xác định là một tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ, công chức trong thực hiện nhiệm vụ.

Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải định kỳ đối thoại, tiếp xúc, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề người dân, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động quan tâm.

Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, làm rõ trách nhiệm và xử lý dứt điểm những yếu kém, bất cập trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đặc biệt là người đứng đầu, phải nêu gương trong thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, giữ gìn đạo đức xã hội, kỷ luật phát ngôn và trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội.